Prowadzący: Stojymy naprzeciw kamienicy przy ulicy Piłsudskiego 5, to przy ruchliwej drodze prowadzącej w kierunku Ronda Pobitno. No kamienica jak kamienica, ale pewnie dla państwa to nie jest takie oczywiste. Ze mną konserwatorzy, Pani Elżbieta i Pan Piotr Bakun. Dzień dobry.
Elżbieta Bakun: Dzień dobry.
Piotr Bakun: Dzień dobry.
Prowadzący: No to powiedzcie państwo, co takiego niezwykłego jest tutaj?
Elżbieta Bakun: No przede wszystkim jest to jedna z najpiękniejszych kamienic w Rzeszowie. Jest bardzo duża, ma bardzo bogatą elewację, przepiękną, także naprawdę to jest taka wizytówka miasta jak się wjeżdża od strony Przemyśla.
Prowadzący: Który to jest rok?
Piotr Bakun: Kamienica datowana jest na 1905 rok, ale jeszcze wyjaśnimy, że prawdopodobnie ona jest wcześniejsza. Elewacja tak jak żona mówiła jest przepiękna w stylu neoklasycystycznym, także wszystkie bogate elementy należące do tego stylu możemy tutaj zaobserwować na tej kamienicy.
Piotr Bakun: Jeszcze chciałem tylko zwrócić uwagę na ten napis „Wyroby chemiczne”, który powstał na pewno przed II wojną światową i tam jest zrobiona tylko konserwacja zachowawcza, żeby pokazać właśnie ten stary element w tej kamienicy na zewnątrz.
Prowadzący: Cieszy oko też to co powyżej, nad oknami.
Elżbieta Bakun: Tak, tu widzimy takie maszkarony, głowy lwów z kółkami w pyskach, także jest to piękne ozdobienie części nadokiennych. Piękne podparcie balkonu z wolutami i liściem akantu i również z tymi głowami lwów. Także naprawdę jeśli chodzi o detal architektoniczny, to można tu stać chwilę i podziwiać poszczególne elementy.
Prowadzący: Pod względem estetyki, to miejsce wyróżnia się na tle innych kamienic, które są za nami.
Piotr Bakun: Tak, no ze względu głównie na odnowienie tej elewacji, także można w tej chwili podziwiać no cały urok tych wszystkich elementów architektonicznych. Włącznie z wejściem głównym do kamienicy, które też zostało zakonserwowane, odnowione, uzupełnione brakujące fragmenty i w tej chwili wygląda tak jak na początku, w czasie powstania tej kamienicy i zamontowania tych drzwi.
Prowadzący: Zobaczyliśmy co na zewnątrz, teraz wejdźmy do środka, pewnie będzie trochę ciszej.
Elżbieta Bakun: Tak, na pewno. Chociaż trwają jeszcze prace budowlane, więc niewykluczone, że ktoś nam będzie czasem zakłócał rozmowę.
Prowadzący: No to otwieramy główną bramę.
Elżbieta Bakun: Ciężkie drzwi. Trzeba trzymać, tak, ciężkie drzwi bardzo.
Prowadzący: Żeby komuś nogi nie przyczasnęły.
Piotr Bakun: Trzeba uważać. Zamknąć, żeby ktoś nie powołał.
Elżbieta Bakun: No i odgłosów ulicy już teraz nie słychać, ale słyszymy pogłos. Jesteśmy w sieni, która kiedyś była sienią przelotową w ogóle. Musiały tutaj wjeżdżać dorożki na przykład, można było z nich wysiadać i wchodzić od razu do środka kamienicy.
Piotr Bakun: No muszę podkreślić, że ta sień w momencie rozpoczęcia prac konserwatorskich wyglądała trochę inaczej, ponieważ nie było tych głównych podziałów na takie dwa wielkie kasetony. Zachowała się tylko ta część od wejścia głównego, natomiast te pozostałe elementy tworzące właśnie te dwie przestrzenie, one zostały zrekonstruowane na podstawie śladów znajdujących się w ścianie i również na podstawie tego pierwszego zachowanego elementu.
Piotr Bakun: Jeżeli chodzi o kolorystykę na przykład w tej sieni, jest to kolorystyka nawiązująca do pierwotnego koloru, który znaleźliśmy na różnych elementach właśnie ścian.
Elżbieta Bakun: To musisz powiedzieć jakie kolory tutaj widzimy, bo w tej chwili właśnie sień jest w tonacji takiej zgaszonej sieny, z ziemi zielonej na suficie, takim odcieniu sieny naturalnej i białe elementy sztukaterii, takich zdobionych liściem akantu.
Prowadzący: Tutaj już prace konserwatorskie powoli dobiegają końca?
Elżbieta Bakun: Tak, sień już czeka na ostateczne wykończenie. Będą położone płytki, trochę imitujące, no być może, no niestety nie wiemy jakie były kiedyś, ale być może trochę nawiązujące do klimatu tego co widzimy. Także i oświetlenie odpowiednie będzie, także niedługo już będzie można wejść i podziwiać całe piękno tej części kamienicy.
Prowadzący: Opuśćmy zatem sień i chodźmy do innych pomieszczeń.
Elżbieta Bakun: Po drodze widzimy zasłonięte schody, tu są stare schody drewniane, które w tej chwili są zabezpieczone, żeby no w czasie remontu nie uległy jakiemuś uszkodzeniu i one będą poddane pracom konserwatorskim. Także te schody zostaną. Część jest też na spocznikach, widzieliśmy zasłonięte fragmenty, tam są stare płytki, które również w niektórych częściach udało się zachować. Także będzie można potem oglądać w całej krasie tą klatkę schodową.
Prowadzący: Jesteśmy po krótkiej wspinaczce?
Elżbieta Bakun: I zapraszamy, tu mamy...
Prowadzący: I Pani odchyla folię...
Elżbieta Bakun: Wszystko zasłonięte, żeby zabezpieczać przed kurzem z budowy i naszym kurzem.
Elżbieta Bakun: Widzimy pierwsze pomieszczenie, które jest w całości ściany od dołu do góry, cały sufit jest pięknie dekorowany. Na lewo widzimy pomieszczenie następne dekorowane. No tutaj też na prawo jest fragment malowany, ale to tu może zostawimy. Najpierw ponapawajmy się widokiem tych dwóch pomieszczeń.
Prowadzący: Przechodzimy właśnie do drugiego, no pokaźnych rozmiarów.
Elżbieta Bakun: To było największe pomieszczenie na pierwszym piętrze. Czyli w tej chwili jak patrzymy, weszliśmy, jednym mniejszym i musimy pamiętać, że z czasów powstania kamienicy i wtedy kiedy te dekoracje były, piętro było, wszystkie pomieszczenia były połączone. Była amfilada na piętrze. Także tak jak staliśmy, widzimy, patrzymy na prawo widzimy dwa pomieszczenia i patrzyliśmy na lewo też byśmy widzieli dwa pomieszczenia, bo tam było przejście do następnych pomieszczeń.
Prowadzący: Ja widzę, że Pani tutaj jakimś pędzelkiem, jakimś dłutkiem, to odświeża. Co to takiego?
Głos w tle (konserwatorka): Skalpel do usuwania przemalowań, zabrudzeń.
Prowadzący: Łatwo schodzi stara farba?
Głos w tle (konserwatorka): Bardzo różnie. Czasem ciężko, a czasami lżej.
Elżbieta Bakun: Teraz doczyszczamy, ponieważ to co widzimy w tej chwili, było wszystko zasłonięte. Czyli przed konserwacją było widać nawarstwienia tynku i zupełnie inne gładkie kolory. Ponieważ kamienica była w gestii miasta, była też podzielona na mniejsze mieszkania. I na przykład to pomieszczenie, w którym w tej chwili stoimy, które jest największym, najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniem z balkonem, to pomieszczenie było podzielone. Tutaj była ścianka działowa, o w tym miejscu za drzwiami balkonowymi i ona oddzieliła to po prostu na dwa pomieszczenia. I w momencie jak myśmy robili badania na obecność polichromii, no to okazało się, że na przykład część rozety była w tym mniejszym pomieszczeniu, a część w tym większym, bo stała tutaj ścianka działowa.
Prowadzący: Spojrzenie na sufit i aż zapiera dech.
Elżbieta Bakun: Tak, no właśnie bo tu nie opisaliśmy jak wyglądają te polichromie. Są to, no jest to przepiękne nawiązanie do takiej imitacji drewna. Są drewniane, wymalowane drewniane obramienia ścian, ozdobione ręcznie malowanymi bukiecikami kwiatów. Na tych, jest to imitacja desek, jak się podejdzie bliżej i popatrzy to widać taki sposób imitacji drewna, czyli tak zwany mazerunek. Jest imitacja słojów drewna, jest w odpowiedni sposób trzeba to namalować. Na suficie również widzimy i w narożnikach i w połowie elementów tych najdłuższych, takie jakby imitacje elementów snycerowanych, które są doczepione do tego sufitu. Jest to przepięknie światłocieniowo malowane, gdzie widzimy jak światło pada z okien i dokładnie oświetla właśnie tak, jakbyśmy patrzyli tak jakby to było dokładnie wyrzeźbione z drewna i przyczepione.
Prowadzący: Tutaj mamy piękne elementy kwiaty, owoce...
Piotr Bakun: Każdy bukiet jest inny, żaden z nich się nie powtarza. Są złożone z różnych kwiatów większych, mniejszych i malowane od ręki, także jak bardzo swobodnie. Jest to malarstwo takie faktycznie artystyczne. I z bliska jak odsłanialiśmy te kwiaty, to po prostu no byliśmy zachwyceni tymi bukietami, swobodą po prostu malarską tego artysty, który to wykonywał.
Prowadzący: Od jak dawna prowadzicie państwo tutaj prace konserwatorskie?
Elżbieta Bakun: No dokładnie przy odsłanianiu tych polichromii to no troszkę ponad rok, bo to w zeszłym roku były zaczęte prace. Natomiast jeszcze wcześniej no to, tak jak wspomniałam, robiliśmy badania na obecność tych dekoracji malarskich w całej kamienicy. Także w sumie, nie wiem, no pamiętasz od którego to jest?
Piotr Bakun: W 2020 roku rozpoczęliśmy badania na właśnie istnienie polichromii we wszystkich pomieszczeniach. W 2021 te badania były zakończone opracowaniem właśnie dokumentacji z całego budynku. Natomiast później współpracowaliśmy tutaj z inwestorem odnośnie które elementy możemy zachować, co uratować jeszcze, które pomieszczenia mogą pójść właśnie do tych prac konserwatorskich, żeby zostawić te które są najcenniejsze i najlepiej zachowane. I w ramach tych prac jeszcze były właśnie wykonane te transfery, czyli ściągnięcie ze ściany fragmentów tych dekoracji, tych których nie będziemy widzieć później, ale będziemy widzieć fragmenty w sieni jako świadki. I jeszcze kilka ścian w całym tym pomieszczeniu, w tym budynku, zostało zachowanych ze wszystkimi nawarstwieniami i zasłonięte płytami gips-karton, żeby one tam sobie istniały.
Prowadzący: A więc wszystko to o czym państwo opowiadaliście nie zginie.
Elżbieta Bakun: Tak. No najcenniejsze fragmenty zostały, może nie odsłonięte, ale zachowane, zachowane więc kiedyś będzie można do tego wrócić. Natomiast te, które są najcenniejsze widzimy w dwóch pomieszczeniach. Znowu opisałam wcześniej to jedno pomieszczenie, które ma taką imitację okładziny drewnianej. Natomiast to pomieszczenie, do którego wcześniej wchodziliśmy, ma takie elementy nam najbardziej kojarzące się z no z jakimś malarstwem greckim, pompejańskim, ponieważ widzimy tutaj i meander i wazony z girlandami róż, wstążki. Także to jest taka klasycyzująca trochę dekoracja, bardzo interesująca. Natomiast w pomieszczeniu obok mamy zostawioną jakby czekającą na ewentualne prace, no może też pan zobaczyć właśnie jak ściana wyglądała zanim prace konserwatorskie były robione, gdzie widzimy tutaj dużo nawarstwień. Są tylko odsłonięte fragmenty. I ale widać jak przepięknie było każde pomieszczenie właśnie na tym piętrze od frontu było dekorowane. Tutaj mamy piękne, nie widać tego tak dobrze, ale tu fragment wstążki przepięknie malowanej, listki, takie dekoracje w kolorach różowo-zielonych. Ja mówię jest to typowa taka dekoracja na pewno była tutaj sypialnia pani domu.
Prowadzący: Można sobie wyobrazić rześki poranek, wpadające tutaj słońce, czego chcieć więcej?
Piotr Bakun: Tak i w takim pięknym otoczeniu, takim pięknej dekoracji malarskiej, to no każdy poranek na pewno był piękny.
Prowadzący: A o tym wszystkim opowiadali państwo Elżbieta i Piotr Bakun, konserwatorzy dzieł sztuki. Dziękuję państwu pięknie za rozmowę.
Elżbieta Bakun: Dziękuję bardzo.
Piotr Bakun: Dziękuję bardzo.