{"id":41,"date":"2026-01-22T18:12:24","date_gmt":"2026-01-22T18:12:24","guid":{"rendered":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=41"},"modified":"2026-01-22T18:12:24","modified_gmt":"2026-01-22T18:12:24","slug":"najdawniejszy-rzeszow-w-swietle-archeologii-czego-nie-wiemy-o-poczatkach-miasta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=41","title":{"rendered":"Najdawniejszy Rzesz\u00f3w w \u015bwietle archeologii. Czego nie wiemy o pocz\u0105tkach miasta?"},"content":{"rendered":"<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/podcasters.spotify.com\/pod\/show\/froa\/embed\/episodes\/Najdawniejszy-Rzeszw-w-wietle-archeologii--Czego-nie-wiemy-o-pocztkach-miasta-e3e1p1p\" height=\"180px\" width=\"100%\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" style=\"width:100%; height:180px;\"><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Cho\u0107 oficjalna data lokacji Rzeszowa to rok 1354, historia osadnictwa na tym terenie si\u0119ga znacznie g\u0142\u0119biej. Co kryje si\u0119 pod p\u0142yt\u0105 Rynku? Gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 pierwotny Rzesz\u00f3w i dlaczego miasto by\u0142o tak atrakcyjne dla przybysz\u00f3w z zewn\u0105trz? O fascynuj\u0105cych wynikach bada\u0144 archeologicznych rozmawiali Wojciech W\u00f3jcik oraz archeolog i muzealnik, Pawe\u0142 Koca\u0144da.<\/strong><\/p>\n<p>Data lokacji a rzeczywiste pocz\u0105tki osadnictwa<\/p>\n<p>Ka\u017cdy mieszkaniec Rzeszowa kojarzy dat\u0119 19 stycznia 1354 roku. To wtedy kr\u00f3l Kazimierz Wielki wyda\u0142 akt lokacyjny, nadaj\u0105c miasto Janowi Pakos\u0142awicowi ze Str\u00f3\u017cysk. Jednak jak podkre\u015bla Pawe\u0142 Koca\u0144da, historia miasta nie zaczyna si\u0119 w momencie podpisania dokumentu.<\/p>\n<p>Przez lata historycy spierali si\u0119, czy Rzesz\u00f3w lokowano na tzw. surowym korzeniu (w miejscu bez wcze\u015bniejszej zabudowy), czy te\u017c istnia\u0142a tu wcze\u015bniejsza osada. Badania archeologiczne, zw\u0142aszcza te prowadzone po 2017 roku przy ulicy 3 Maja, przynios\u0142y prze\u0142om. Odkryto tam obiekty ziemne datowane na XI\u2013XIII wiek, co potwierdza, \u017ce \u017cycie t\u0119tni\u0142o tutaj na d\u0142ugo przed przybyciem Kazimierza Wielkiego.<\/p>\n<p>Pierwotny, przedlokacyjny Rzesz\u00f3w (nazywany w XV-wiecznych \u017ar\u00f3d\u0142ach <em>Antiqua Reshof<\/em>) znajdowa\u0142 si\u0119 na terenie dzisiejszego Staromie\u015bcia. By\u0142a to osada ruska, funkcjonuj\u0105ca prawdopodobnie od X do XIII wieku. Dopiero p\u00f3\u017aniej \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na tereny dzisiejszego \u015ar\u00f3dmie\u015bcia.<\/p>\n<p>Miasto prywatne, czyli czyje?<\/p>\n<p>Rzesz\u00f3w przez wieki by\u0142 miastem prywatnym. Co to oznacza\u0142o w praktyce? Jan Pakos\u0142awic, a po nim rody Lig\u0119z\u00f3w i Lubomirskich, byli nie tylko w\u0142a\u015bcicielami ziemi, ale faktycznymi w\u0142adcami tego terenu (podleg\u0142ymi oczywi\u015bcie kr\u00f3lowi).<\/p>\n<p>Relacja ta by\u0142a jednak symbiotyczna. Bogactwo miasta oznacza\u0142o bogactwo jego w\u0142a\u015bciciela. Dlatego mo\u017cnow\u0142adcy dbali o rozw\u00f3j Rzeszowa:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Miko\u0142aj Spytek Lig\u0119za<\/strong> ufortyfikowa\u0142 miasto, buduj\u0105c m.in. zamek i wa\u0142y, co pozwoli\u0142o skutecznie odpiera\u0107 najazdy tatarskie.<\/li>\n<li><strong>Lubomirscy<\/strong> kontynuowali rozbudow\u0119, wznosz\u0105c wspania\u0142e budowle, takie jak Letni Pa\u0142ac czy rozbudowuj\u0105c zamek.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Dzi\u0119ki temu Rzesz\u00f3w by\u0142 bezpiecznym i perspektywicznym miejscem do \u017cycia. Przyci\u0105ga\u0142 osadnik\u00f3w z Krakowa, Biecza czy Przemy\u015bla, kt\u00f3rzy ch\u0119tnie zak\u0142adali tu swoje biznesy i warsztaty rzemie\u015blnicze.<\/p>\n<p>Co archeolodzy znale\u017ali pod ziemi\u0105?<\/p>\n<p>Ostatnie lata to czas intensywnych prac Rzeszowskiej Fundacji Archeologicznej (lata 2017\u20132021). Wykopaliska prowadzone przy ulicach 3 Maja, Ko\u015bciuszki i Grunwaldzkiej rzuci\u0142y nowe \u015bwiat\u0142o na \u017cycie dawnych rzeszowian. Do najciekawszych odkry\u0107 nale\u017c\u0105:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Wielopoziomowe nawierzchnie ulic:<\/strong> Odkryto drewniane drogi, z kt\u00f3rych najstarsze pochodz\u0105 z po\u0142owy XVII wieku, a tak\u017ce p\u00f3\u017aniejsze bruki (tzw. kocie \u0142by) z XIX wieku. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 przez specjalne &#8222;okno czasu&#8221; na ul. 3 Maja.<\/li>\n<li><strong>Relikty Bramy Murowanej:<\/strong> Fragmenty fortyfikacji miejskich odnalezione przy ulicy Grunwaldzkiej.<\/li>\n<li><strong>Dawny cmentarz:<\/strong> Nekropolia, kt\u00f3ra niegdy\u015b otacza\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 Farny.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Zagadki, kt\u00f3re wci\u0105\u017c czekaj\u0105 na rozwi\u0105zanie<\/p>\n<p>Mimo wielu sukces\u00f3w, Rzesz\u00f3w wci\u0105\u017c kryje wiele tajemnic. Archeolodzy nadal poszukuj\u0105 odpowiedzi na kluczowe pytania:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 nazwa miasta?<\/strong> Hipotezy s\u0105 r\u00f3\u017cne \u2013 od imienia legendarnego za\u0142o\u017cyciela &#8222;Rzecha&#8221;, przez pochodzenie wschodnie (ruskie), a\u017c po teorie wi\u0105\u017c\u0105ce nazw\u0119 z j\u0119zykiem niemieckim.<\/li>\n<li><strong>Gdzie jest wczesno\u015bredniowieczne grodzisko?<\/strong> Typuje si\u0119 rejon Staromie\u015bcia, okolice szpitala lub ulic\u0119 Grodzisko, ale wci\u0105\u017c brakuje twardych dowod\u00f3w.<\/li>\n<li><strong>Co kryje Kopiec Konfederat\u00f3w Barskich?<\/strong> Obiekt na osiedlu Pobitno wci\u0105\u017c czeka na przebadanie.<\/li>\n<li><strong>Jak wygl\u0105da\u0142a zabudowa przyrynkowa?<\/strong> Rynek i teren wok\u00f3\u0142 Zamku to obszary wci\u0105\u017c s\u0142abo rozpoznane archeologicznie.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Historia Rzeszowa to fascynuj\u0105ca uk\u0142adanka, w kt\u00f3rej wci\u0105\u017c brakuje kilku element\u00f3w. Ka\u017cda kolejna inwestycja w centrum miasta to szansa dla archeolog\u00f3w na dopisanie kolejnego rozdzia\u0142u do dziej\u00f3w stolicy Podkarpacia.<\/p>\n<p><em>Odcinek powsta\u0142 przy wsp\u00f3\u0142pracy Fundacji Rzeszowskiego O\u015brodka Archeologicznego z Polskim Radiem Rzesz\u00f3w. Sfinansowano z bud\u017cetu Gminy Miasto Rzesz\u00f3w.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cho\u0107 oficjalna data lokacji Rzeszowa to rok 1354, historia osadnictwa na tym terenie si\u0119ga znacznie g\u0142\u0119biej. Co kryje si\u0119 pod p\u0142yt\u0105 Rynku? Gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 pierwotny Rzesz\u00f3w i dlaczego miasto by\u0142o tak atrakcyjne dla przybysz\u00f3w z zewn\u0105trz? O fascynuj\u0105cych wynikach bada\u0144 archeologicznych rozmawiali Wojciech W\u00f3jcik oraz archeolog i muzealnik, Pawe\u0142 Koca\u0144da. Data lokacji a rzeczywiste [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":46,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-41","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-podcast"],"blocksy_meta":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/45232772-1769103866344-92873dd28fb62-scaled.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}