{"id":40,"date":"2026-01-22T18:16:59","date_gmt":"2026-01-22T18:16:59","guid":{"rendered":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=40"},"modified":"2026-01-22T18:16:59","modified_gmt":"2026-01-22T18:16:59","slug":"zapomniana-perla-rzeszowa-dwor-guminskich-na-zalesiu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=40","title":{"rendered":"Zapomniana per\u0142a Rzeszowa: dw\u00f3r Gumi\u0144skich na Zalesiu"},"content":{"rendered":"<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/podcasters.spotify.com\/pod\/show\/froa\/embed\/episodes\/Zapomniana-pera-Rzeszowa-dwr-Gumiskich-na-Zalesiu-e3e1p5n\" height=\"180px\" width=\"100%\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" style=\"width:100%; height:180px;\"><\/iframe><\/p>\n<p>W rzeszowskiej dzielnicy Zalesie, z dala od g\u0142\u00f3wnego zgie\u0142ku miasta, znajduje si\u0119 zabytek, o kt\u00f3rego istnieniu wielu mieszka\u0144c\u00f3w nie ma poj\u0119cia. Mowa o Dworze Gumi\u0144skich \u2013 obiekcie z ko\u0144ca XIX wieku, kt\u00f3ry po latach burzliwej historii odzyskuje dawny blask i zyskuje now\u0105 funkcj\u0119. O losach tego miejsca w audycji radiowej opowiada\u0142a prof. Gra\u017cyna Stojak, kierowniczka Muzeum Uniwersyteckiego w Rzeszowie.<\/p>\n<p><strong>Rodzina Gumi\u0144skich i kl\u0105twa przedwczesnych \u015bmierci<\/strong><\/p>\n<p>Historia dworu nierozerwalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z rodzin\u0105 Gumi\u0144skich, kt\u00f3ra przyby\u0142a tu z Mielca w po\u0142owie XIX wieku. Pierwszym osadnikiem by\u0142 Jan Gumi\u0144ski, kt\u00f3ry o\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 \u00f3wczesnego w\u0142a\u015bciciela. Losy rodu naznaczone by\u0142y jednak pewnym tragicznym fatum. Jak zauwa\u017ca prof. Stojak, w historii rodziny powtarza\u0142 si\u0119 schemat, w kt\u00f3rym ojcowie umierali, gdy ich synowie byli jeszcze dzie\u0107mi. Ignacy Gumi\u0144ski mia\u0142 zaledwie 3 lata, gdy straci\u0142 ojca, a jego syn \u2013 ponownie Jan \u2013 zosta\u0142 osierocony w wieku 13 lat. Mimo tych tragedii, kolejni spadkobiercy z wielkim oddaniem zarz\u0105dzali maj\u0105tkiem, wykazuj\u0105c ogromne przywi\u0105zanie do Zalesia. Roman Gumi\u0144ski, ostatni w\u0142a\u015bciciel, pisa\u0142 nawet na emigracji w Londynie, \u017ce duchem &#8222;nigdy nie opu\u015bci\u0142 Zalesia&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Architektura i ba\u0142ka\u0144skie inspiracje<\/strong><\/p>\n<p>Obecny dw\u00f3r powsta\u0142 w ostatnich dw\u00f3ch dekadach XIX wieku z inicjatywy Ignacego Gumi\u0144skiego. Budynek zosta\u0142 usytuowany na obrze\u017cu parku, w przeciwie\u0144stwie do wcze\u015bniejszego dworu, kt\u00f3ry sta\u0142 w jego centrum. Jest to obiekt o prostok\u0105tnym korpusie, flankowany dwoma asymetrycznymi skrzyd\u0142ami \u2013 parterowym od p\u00f3\u0142nocy i pi\u0119trowym od po\u0142udnia. Co ciekawe, Ignacy Gumi\u0144ski przywi\u00f3z\u0142 z podr\u00f3\u017cy na Ba\u0142kany plany architektoniczne, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y nie tylko do inspiracji przy budowie dworu, ale przede wszystkim przy wznoszeniu znajduj\u0105cej si\u0119 naprzeciwko cerkwi (obecnie ko\u015bcio\u0142a). \u015awi\u0105tynia ta, zbudowana na planie krzy\u017ca greckiego z jedn\u0105 kopu\u0142\u0105, s\u0142u\u017cy\u0142a lokalnej spo\u0142eczno\u015bci, w tym grupie tzw. Zamiesza\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Nowoczesne rolnictwo i czasy okupacji<\/strong><\/p>\n<p>Gumi\u0144scy byli nie tylko budowniczymi, ale przede wszystkim znakomitymi gospodarzami, stawiaj\u0105cymi na nowoczesne rolnictwo. Ignacy Gumi\u0144ski wyda\u0142 po\u0142ow\u0119 posagu \u017cony na melioracj\u0119 podmok\u0142ych \u0142\u0105k, co znacz\u0105co zwi\u0119kszy\u0142o plony i sukcesy hodowlane. Tradycj\u0119 t\u0119 kontynuowa\u0142 Roman Gumi\u0144ski, wprowadzaj\u0105c mechanizacj\u0119 (siewniki) i dbaj\u0105c o ekonomiczn\u0105 efektywno\u015b\u0107 upraw.<\/p>\n<p><strong>Powojenny upadek i ratunek w latach 80.<\/strong><\/p>\n<p>Cho\u0107 dw\u00f3r przetrwa\u0142 dzia\u0142ania wojenne, okres powojenny przyni\u00f3s\u0142 mu niemal ca\u0142kowit\u0105 zag\u0142ad\u0119. Opuszczony budynek by\u0142 dewastowany przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra traktowa\u0142a go jako \u017ar\u00f3d\u0142o darmowego materia\u0142u budowlanego. Prof. Stojak przyznaje, \u017ce z perspektywy czasu mo\u017cna zrozumie\u0107 to zachowanie powojenn\u0105 n\u0119dz\u0105, w kt\u00f3rej &#8222;ka\u017cda deska by\u0142a \u015bwi\u0119ta&#8221;.<\/p>\n<p>Ratunek przyszed\u0142 pod koniec lat 70., kiedy to obiekt przej\u0119\u0142a Akademia Rolnicza. W latach 1982-1984 przeprowadzono gruntowny remont, ratuj\u0105c fundamenty i struktur\u0119 budynku. Wn\u0119trza zyska\u0142y w\u00f3wczas wystr\u00f3j charakterystyczny dla lat 80. \u2013 lastryko na klatkach schodowych czy marmurowe p\u0142yty w posadzkach. Dzi\u015b te elementy same w sobie stanowi\u0105 ju\u017c warstw\u0119 historyczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 konserwatorzy zamierzaj\u0105 zachowa\u0107 jako \u015bwiadectwo epoki.<\/p>\n<p><strong>Nowe \u017cycie dworu: muzeum uniwersyteckie<\/strong><\/p>\n<p>Obecnie w Dworze Gumi\u0144skich tworzy si\u0119 nowa przestrze\u0144 muzealna Uniwersytetu Rzeszowskiego. Plac\u00f3wka ma na celu upami\u0119tnienie czas\u00f3w, gdy do Rzeszowa zje\u017cd\u017ca\u0142y uczelnie tworz\u0105ce swoje filie, co ostatecznie doprowadzi\u0142o do powstania uniwersytetu.<\/p>\n<p>Pierwsza wystawa, planowana na stycze\u0144, ma przenie\u015b\u0107 zwiedzaj\u0105cych w klimat rzeszowskiej ulicy lat 60. i 70. XX wieku. Ekspozycja wykorzysta m.in. s\u0142upy reklamowe z plakatami z tamtego okresu, kt\u00f3re dokumentuj\u0105 \u017cycie kulturalne, filmowe i spo\u0142eczne miasta. To symboliczne po\u0142\u0105czenie historii ziemia\u0144skiej z akademick\u0105 histori\u0105 miasta, kt\u00f3re nadaje Dworowi Gumi\u0144skich nowy, edukacyjny wymiar.<\/p>\n<p><em>Odcinek powsta\u0142 przy wsp\u00f3\u0142pracy Fundacji Rzeszowskiego O\u015brodka Archeologicznego z Polskim Radiem Rzesz\u00f3w. Sfinansowano z bud\u017cetu Gminy Miasto Rzesz\u00f3w.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W rzeszowskiej dzielnicy Zalesie, z dala od g\u0142\u00f3wnego zgie\u0142ku miasta, znajduje si\u0119 zabytek, o kt\u00f3rego istnieniu wielu mieszka\u0144c\u00f3w nie ma poj\u0119cia. Mowa o Dworze Gumi\u0144skich \u2013 obiekcie z ko\u0144ca XIX wieku, kt\u00f3ry po latach burzliwej historii odzyskuje dawny blask i zyskuje now\u0105 funkcj\u0119. O losach tego miejsca w audycji radiowej opowiada\u0142a prof. Gra\u017cyna Stojak, kierowniczka [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":46,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-40","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-podcast"],"blocksy_meta":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/45232772-1769103866344-92873dd28fb62-scaled.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}