{"id":39,"date":"2026-01-22T18:21:20","date_gmt":"2026-01-22T18:21:20","guid":{"rendered":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=39"},"modified":"2026-01-22T18:21:20","modified_gmt":"2026-01-22T18:21:20","slug":"historia-i-przyszlosc-cmentarza-zydowskiego-w-rzeszowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=39","title":{"rendered":"Historia i przysz\u0142o\u015b\u0107 cmentarza \u017cydowskiego w Rzeszowie"},"content":{"rendered":"<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/podcasters.spotify.com\/pod\/show\/froa\/embed\/episodes\/Historia-i-przyszo-cmentarza-ydowskiego-w-Rzeszowie-e3e1pa1\" height=\"180px\" width=\"100%\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" style=\"width:100%; height:180px;\"><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Cmentarz \u017cydowski przy ulicy Do\u0142owej w Rzeszowie<\/strong> to miejsce, kt\u00f3re przez lata pozostawa\u0142o nieco na uboczu \u015bwiadomo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w, cho\u0107 kryje w sobie tragiczn\u0105 i niezwykle wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historii miasta. O losach tej nekropolii, niedawnych odkryciach oraz planach na przysz\u0142o\u015b\u0107 w audycji radiowej opowiada\u0142a Marta W\u00f3jcik z Wydzia\u0142u Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urz\u0119du Miasta Rzeszowa.<\/p>\n<p><strong>Trzecia nekropolia Rzeszowa<\/strong><\/p>\n<p>Warto wiedzie\u0107, \u017ce w Rzeszowie znajduj\u0105 si\u0119 \u0142\u0105cznie trzy cmentarze \u017cydowskie, co wynika z religijnej zasady nienaruszalno\u015bci miejsc poch\u00f3wku \u2013 miejsce, w kt\u00f3rym spoczywaj\u0105 szcz\u0105tki, na zawsze pozostaje \u015bwi\u0119te, nawet je\u015bli nie ma na nim fizycznych nagrobk\u00f3w. Dwa najstarsze cmentarze (z XVI i XVII wieku) ulokowane s\u0105 w \u015bcis\u0142ym centrum, w rejonie dzisiejszego Archiwum oraz Biura Wystaw Artystycznych.<\/p>\n<p>Cmentarz przy ulicy Do\u0142owej, zwany &#8222;Nowym&#8221;, powsta\u0142 w po\u0142owie XIX wieku, gdy na starszych nekropoliach zabrak\u0142o miejsca. Jego teren powi\u0119kszy\u0142 si\u0119 znacz\u0105co w latach 20. XX wieku, kiedy Gmina \u017bydowska dokupi\u0142a kolejne dzia\u0142ki.<\/p>\n<p><strong>Tragiczne losy podczas wojny i po niej<\/strong><\/p>\n<p>Nekropolia zosta\u0142a zdewastowana przez Niemc\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej. Macewy by\u0142y masowo wyrywane i wykorzystywane jako materia\u0142 budowlany, m.in. do utwardzania rzeszowskich ulic, takich jak Szopena czy Asnyka, gdzie do dzi\u015b pod nawierzchni\u0105 mog\u0105 znajdowa\u0107 si\u0119 ich fragmenty. Niestety, proces niszczenia cmentarza trwa\u0142 r\u00f3wnie\u017c w czasach powojennych, co potwierdzaj\u0105 archiwalne zdj\u0119cia z lat 60. XX wieku.<\/p>\n<p>Cmentarz przy Do\u0142owej to jednak nie tylko zniszczone nagrobki. To tak\u017ce miejsce masowych egzekucji mieszka\u0144c\u00f3w rzeszowskiego getta, kt\u00f3rych cia\u0142a sk\u0142adano w zbiorowych mogi\u0142ach na terenie nekropolii.<\/p>\n<p><strong>Odkrywanie to\u017csamo\u015bci zmar\u0142ych<\/strong><\/p>\n<p>Wiosn\u0105 tego roku przeprowadzono du\u017c\u0105 akcj\u0119 porz\u0105dkowania cmentarza przy udziale fundacji ze Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz potomk\u00f3w rzeszowskich \u017byd\u00f3w. Prace te przynios\u0142y niezwyk\u0142e rezultaty \u2013 ods\u0142oni\u0119to kilkadziesi\u0105t macew, co pozwoli\u0142o przywr\u00f3ci\u0107 pami\u0119\u0107 o konkretnych osobach. W\u015br\u00f3d zidentyfikowanych nagrobk\u00f3w znaleziono m.in.:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Wilhelma Hochfelda<\/strong> \u2013 wieloletniego wiceburmistrza Rzeszowa.<\/li>\n<li><strong>Stanis\u0142awa Wiktora Reicha<\/strong> \u2013 bohatera narodowego, kt\u00f3ry poleg\u0142 walcz\u0105c podczas I wojny \u015bwiatowej.<\/li>\n<li><strong>Zeldy Wachspress<\/strong> \u2013 dzi\u0119ki archiwalnemu zdj\u0119ciu Rynku uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, \u017ce prowadzi\u0142a ona sklep z artyku\u0142ami szewskimi.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Miejsce spotka\u0144 z histori\u0105<\/strong><\/p>\n<p>Cmentarz coraz cz\u0119\u015bciej odwiedzaj\u0105 potomkowie rzeszowskich \u017byd\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, m.in. z USA czy Francji. Dla wielu z nich jest to podr\u00f3\u017c sentymentalna, pozwalaj\u0105ca odnale\u017a\u0107 korzenie. Wzruszaj\u0105cym momentem by\u0142a wizyta Michaela Mooneya, kt\u00f3ry dzi\u0119ki pracom porz\u0105dkowym m\u00f3g\u0142 zobaczy\u0107 odnalezion\u0105 macew\u0119 swojej praprawnuczki.<\/p>\n<p>W porz\u0105dkowanie terenu anga\u017cuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c lokalni wolontariusze. Ich systematyczna praca jest nieoceniona w przywracaniu godno\u015bci temu miejscu.<\/p>\n<p><strong>Plany na przysz\u0142o\u015b\u0107: lapidarium i rewaloryzacja<\/strong><\/p>\n<p>Miasto Rzesz\u00f3w ma ambitne plany wzgl\u0119dem cmentarza przy ulicy Do\u0142owej. Celem jest pe\u0142na rewaloryzacja terenu, uporz\u0105dkowanie zieleni oraz wytyczenie alejek, co pozwoli otworzy\u0107 nekropoli\u0119 dla mieszka\u0144c\u00f3w i turyst\u00f3w. W cz\u0119\u015bci cmentarza, gdzie nie by\u0142o poch\u00f3wk\u00f3w, planowane jest utworzenie lapidarium ze wszystkich odzyskanych i zakonserwowanych macew.<\/p>\n<p>Obecnie realizowany jest r\u00f3wnie\u017c projekt badawczy maj\u0105cy na celu precyzyjn\u0105 lokalizacj\u0119 grob\u00f3w masowych, finansowany ze \u015brodk\u00f3w Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.<\/p>\n<p><strong>Wa\u017cny apel:<\/strong> Marta W\u00f3jcik zwraca si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do mieszka\u0144c\u00f3w Rzeszowa i okolic, kt\u00f3rzy mog\u0105 posiada\u0107 fragmenty macew na swoich posesjach, o ich zwrot na teren cmentarza. Mo\u017cna to zrobi\u0107 anonimowo, po prostu przywo\u017c\u0105c element pod bram\u0119 nekropolii.<\/p>\n<p>Osoby zainteresowane zwiedzaniem cmentarza (kt\u00f3ry na co dzie\u0144 jest zamkni\u0119ty) mog\u0105 kontaktowa\u0107 si\u0119 z Wydzia\u0142em Kultury i Dziedzictwa Narodowego lub Zarz\u0105dem Zieleni Miejskiej w Rzeszowie.<\/p>\n<p><em>Odcinek powsta\u0142 przy wsp\u00f3\u0142pracy Fundacji Rzeszowskiego O\u015brodka Archeologicznego z Polskim Radiem Rzesz\u00f3w. Sfinansowano z bud\u017cetu Gminy Miasto Rzesz\u00f3w.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cmentarz \u017cydowski przy ulicy Do\u0142owej w Rzeszowie to miejsce, kt\u00f3re przez lata pozostawa\u0142o nieco na uboczu \u015bwiadomo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w, cho\u0107 kryje w sobie tragiczn\u0105 i niezwykle wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historii miasta. O losach tej nekropolii, niedawnych odkryciach oraz planach na przysz\u0142o\u015b\u0107 w audycji radiowej opowiada\u0142a Marta W\u00f3jcik z Wydzia\u0142u Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urz\u0119du Miasta Rzeszowa. Trzecia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":46,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-39","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-podcast"],"blocksy_meta":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/45232772-1769103866344-92873dd28fb62-scaled.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}