{"id":38,"date":"2026-01-22T18:23:15","date_gmt":"2026-01-22T18:23:15","guid":{"rendered":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=38"},"modified":"2026-01-22T18:23:15","modified_gmt":"2026-01-22T18:23:15","slug":"tajemnice-rzeszowskiej-kolei-rozmowa-z-adamem-sapeta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/?p=38","title":{"rendered":"Tajemnice rzeszowskiej kolei: Rozmowa z Adamem Sapet\u0105"},"content":{"rendered":"<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/podcasters.spotify.com\/pod\/show\/froa\/embed\/episodes\/Tajemnice-rzeszowskiej-kolei-Rozmowa-z-Adamem-Sapet-e3e1pfu\" height=\"180px\" width=\"100%\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" style=\"width:100%; height:180px;\"><\/iframe><\/p>\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas traktuje dworce kolejowe jedynie jako punkty przesiadkowe w codziennej podr\u00f3\u017cy. Tymczasem obiekty te skrywaj\u0105 fascynuj\u0105c\u0105 histori\u0119, o kt\u00f3rej wielu mieszka\u0144c\u00f3w Rzeszowa nie ma poj\u0119cia. W najnowszym podca\u015bcie Wojciech W\u00f3jcik rozmawia z Adamem Sapet\u0105, Wojew\u00f3dzkim Konserwatorem Zabytk\u00f3w, odkrywaj\u0105c zapomniane detale rzeszowskiej architektury kolejowej.<\/p>\n<p><strong>Pocz\u0105tki kolei w Rzeszowie<\/strong><\/p>\n<p>Historia rzeszowskiego w\u0119z\u0142a rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w <strong>1858 roku<\/strong>, kiedy to miasto zyska\u0142o po\u0142\u0105czenie w ramach Kolei Galicyjskiej Karola Ludwika, \u0142\u0105cz\u0105cej Krak\u00f3w ze Lwowem. Inwestycja ta mia\u0142a przede wszystkim pod\u0142o\u017ce strategiczne i militarne \u2013 mia\u0142a zapewni\u0107 sprawne po\u0142\u0105czenie z budowan\u0105 w\u00f3wczas Twierdz\u0105 Przemy\u015bl.<\/p>\n<p>W kolejnych dekadach system ten dynamicznie si\u0119 rozwija\u0142:<\/p>\n<ul>\n<li>W 1890 roku powsta\u0142a linia Rzesz\u00f3w\u2013Jas\u0142o.<\/li>\n<li>Budowie tor\u00f3w towarzyszy\u0142o powstawanie skomplikowanej infrastruktury technicznej.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Zaplecze techniczne i rzeszowskie parowozownie<\/strong><\/p>\n<p>Jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w dawnego dworca by\u0142a parowozownia. Pierwotnie sk\u0142ada\u0142a si\u0119 ona z dw\u00f3ch hal wachlarzowych i hali prostok\u0105tnej. Niestety, tzw. parowozownia lwowska (po wschodniej stronie) zosta\u0142a bezpowrotnie rozebrana. Do dzi\u015b przetrwa\u0142a jedynie <strong>hala zachodnia (krakowska)<\/strong>, kt\u00f3ra obecnie czeka na nowe zagospodarowanie \u2013 studenci Politechniki \u015al\u0105skiej pracuj\u0105 nad projektem jej rewitalizacji.<\/p>\n<p>Kolejnym charakterystycznym punktem jest <strong>wie\u017ca ci\u015bnie\u0144<\/strong>. Cho\u0107 dzi\u015b pe\u0142ni g\u0142\u00f3wnie rol\u0119 estetyczn\u0105, dawniej by\u0142a kluczowa dla funkcjonowania parowoz\u00f3w, magazynuj\u0105c wod\u0119 czerpan\u0105 bezpo\u015brednio z Wis\u0142oka. Do dzi\u015b przy mo\u015bcie kolejowym zachowa\u0142 si\u0119 budynek dawnej pompy elektrycznej, kt\u00f3ry wymaga jednak pilnych prac konserwatorskich.<\/p>\n<p><strong>Architektura, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a po\u017cary<\/strong><\/p>\n<p>Adam Sapeta wyja\u015bnia w rozmowie popularn\u0105 pomy\u0142k\u0119 dotycz\u0105c\u0105 ceglanych budynk\u00f3w przy dworcu. Cz\u0119sto nazywane \u201edyrekcj\u0105\u201d, w rzeczywisto\u015bci by\u0142y to <strong>koszary kolejowe<\/strong> \u2013 miejsca noclegowe dla dru\u017cyn konduktorskich i parowozowych. Budynki te, podobnie jak sam budynek g\u0142\u00f3wny dworca, zosta\u0142y wypalone przez wycofuj\u0105cych si\u0119 Rosjan podczas operacji gorlickiej.<\/p>\n<p>Co ciekawe, najstarszymi zachowanymi obiektami na terenie Dworca G\u0142\u00f3wnego s\u0105 <strong>magazyny stacyjne<\/strong>, kt\u00f3rych budow\u0119 datuje si\u0119 na oko\u0142o <strong>1860 rok<\/strong>.<\/p>\n<p><strong>Trudna historia i unikatowo\u015b\u0107 stacji Staroniwa<\/strong><\/p>\n<p>Druga cz\u0119\u015b\u0107 rozmowy po\u015bwi\u0119cona jest stacji Rzesz\u00f3w Staroniwa, kt\u00f3ra zachowa\u0142a si\u0119 w niemal kompletnym stanie od 1890 roku. To miejsce o szczeg\u00f3lnej, martyrologicznej wymowie \u2013 to w\u0142a\u015bnie st\u0105d hitlerowcy wywozili ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 z rzeszowskiego getta do obozu zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu.<\/p>\n<p>Z histori\u0105 Staroniwy wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c ma\u0142o znana anegdota o \u201ewojnie taryfowej\u201d. Przez pierwsze cztery lata po wybudowaniu linii do Jas\u0142a, pasa\u017cerowie chc\u0105cy przesi\u0105\u015b\u0107 si\u0119 na Dworzec G\u0142\u00f3wny musieli pokonywa\u0107 ten dystans doro\u017ckami. Wynika\u0142o to z braku porozumienia mi\u0119dzy prywatn\u0105 Kolej\u0105 Karola Ludwika a pa\u0144stwowym zarz\u0105dem linii jasielskiej.<\/p>\n<p><strong>Przysz\u0142o\u015b\u0107 rzeszowskich zabytk\u00f3w kolejowych<\/strong><\/p>\n<p>Obecnie trwaj\u0105 intensywne prace nad obj\u0119ciem najcenniejszych obiekt\u00f3w pe\u0142n\u0105 ochron\u0105 konserwatorsk\u0105 poprzez <strong>wpis do rejestru zabytk\u00f3w<\/strong>. Procedura ta dotyczy m.in. zespo\u0142u stacji Staroniwa oraz dawnego budynku zarz\u0105du kolei i budynk\u00f3w mieszkalnych dla pracownik\u00f3w, w kt\u00f3rych do dzi\u015b mieszkaj\u0105 rodziny kolejarskie.<\/p>\n<p><em>Odcinek powsta\u0142 przy wsp\u00f3\u0142pracy Fundacji Rzeszowskiego O\u015brodka Archeologicznego z Polskim Radiem Rzesz\u00f3w. Sfinansowano z bud\u017cetu Gminy Miasto Rzesz\u00f3w.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas traktuje dworce kolejowe jedynie jako punkty przesiadkowe w codziennej podr\u00f3\u017cy. Tymczasem obiekty te skrywaj\u0105 fascynuj\u0105c\u0105 histori\u0119, o kt\u00f3rej wielu mieszka\u0144c\u00f3w Rzeszowa nie ma poj\u0119cia. W najnowszym podca\u015bcie Wojciech W\u00f3jcik rozmawia z Adamem Sapet\u0105, Wojew\u00f3dzkim Konserwatorem Zabytk\u00f3w, odkrywaj\u0105c zapomniane detale rzeszowskiej architektury kolejowej. Pocz\u0105tki kolei w Rzeszowie Historia rzeszowskiego w\u0119z\u0142a rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":46,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-38","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-podcast"],"blocksy_meta":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/45232772-1769103866344-92873dd28fb62-scaled.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zabytki.rzeszow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}